Ngày đầu năm mới nên làm gì? Top 10 việc nên và không nên làm

Ngày đầu năm mới được xem là thời điểm mở đầu cho những hy vọng, dự định và mong ước tốt đẹp. Vì quan niệm “đầu xuôi đuôi lọt”, nhiều người thường chú ý đến lời nói, hành động và những phong tục trong ngày mùng 1 với mong muốn cả năm bình an, may mắn và thuận lợi. Vậy ngày đầu năm mới nên làm gì, không nên làm gì? Đâu là những phong tục mang ý nghĩa tốt đẹp và những điều người Việt thường kiêng kỵ? Hãy cùng topWatch khám phá trong bài viết nhé.

Ngày đầu năm mới nên làm gì để cả năm may mắn?

Ngày đầu năm mới nên ưu tiên những hoạt động mang ý nghĩa đoàn viên, biết ơn, sẻ chia và khởi đầu tích cực. Dưới đây là 10 việc nhiều gia đình Việt thường làm trong ngày mùng 1 Tết.

1. Thắp hương tưởng nhớ tổ tiên

Một trong những việc đầu tiên nhiều gia đình thực hiện vào sáng mùng 1 là thắp hương trên bàn thờ tổ tiên.

Trong văn hóa Việt Nam, việc thờ cúng tổ tiên thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, nhắc nhở con cháu nhớ đến những người đã khuất và trân trọng nguồn cội của gia đình.

Vào ngày đầu năm, các thành viên trong gia đình thường chuẩn bị bàn thờ sạch sẽ, hoa quả, bánh mứt hoặc mâm cơm phù hợp với phong tục của từng vùng để dâng lên tổ tiên.

Việc thắp hương đầu năm không đơn thuần mang ý nghĩa cầu tài lộc mà còn là khoảnh khắc để mỗi người hướng về gia đình, bày tỏ lòng biết ơn và mong một năm mới bình an.

2. Chúc Tết ông bà, cha mẹ và người thân

Sau thời khắc giao thừa, chúc Tết là một trong những phong tục quan trọng nhất của ngày đầu năm.

Con cháu thường dành những lời chúc đầu tiên cho ông bà, cha mẹ như:

• Chúc sức khỏe và trường thọ.
• Chúc năm mới bình an.
• Chúc công việc thuận lợi.
• Chúc gia đình hạnh phúc.
• Chúc mọi việc hanh thông.

Ngày nay, bên cạnh việc trực tiếp đến thăm và chúc Tết, nhiều người còn gửi lời chúc qua điện thoại hoặc tin nhắn khi không thể gặp mặt. Dù bằng hình thức nào, một lời chúc chân thành vẫn là món quà ý nghĩa trong những ngày đầu năm.

3. Lì xì đầu năm

Lì xì là một nét văn hóa quen thuộc mỗi dịp Tết Nguyên đán.

Những phong bao màu đỏ thường được người lớn dành tặng cho trẻ em, con cháu dành tặng ông bà, cha mẹ hoặc người thân trao cho nhau như một lời chúc may mắn. Ý nghĩa của lì xì không nằm ở số tiền nhiều hay ít mà chủ yếu nằm ở lời chúc đi kèm.

4. Mặc quần áo có màu sắc tươi sáng

Ngày đầu năm thường gắn liền với những gam màu rực rỡ như đỏ, vàng, hồng, xanh hoặc những màu sắc mang lại cảm giác tươi mới.

Trong văn hóa Á Đông, màu đỏ thường tượng trưng cho niềm vui, sự may mắn và không khí lễ hội. Màu vàng lại thường gợi liên tưởng đến sự thịnh vượng và sung túc. Tuy nhiên, không nhất thiết phải lựa chọn một màu cụ thể để “đổi vận”. Điều quan trọng hơn là lựa chọn trang phục sạch sẽ, lịch sự và khiến bản thân cảm thấy tự tin.

Nếu quan tâm đến phong thủy, bạn có thể lựa chọn trang phục đầu năm dựa trên màu bản mệnh và mối quan hệ ngũ hành Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ để tham khảo những gam màu phù hợp với mình.

5. Giữ tâm trạng vui vẻ và nói những điều tích cực

Một khởi đầu vui vẻ luôn tạo ra cảm giác dễ chịu hơn cho cả bản thân và những người xung quanh.

Vì vậy, trong ngày đầu năm, nhiều gia đình thường cố gắng tránh tranh cãi và dành thời gian nói chuyện, chúc tụng hoặc chia sẻ những dự định tích cực.

6. Đi lễ chùa, nhà thờ hoặc cầu bình an đầu năm

Trong ngày đầu năm, nhiều người lựa chọn đến chùa, nhà thờ hoặc địa điểm sinh hoạt tín ngưỡng phù hợp với niềm tin của mình để cầu mong một năm mới bình an và hướng đến những điều tốt đẹp.

Với người theo Phật giáo, đi chùa đầu năm thường là dịp lễ Phật, cầu bình an cho gia đình và tìm lại sự thanh tịnh trong tâm hồn. Trong khi đó, nhiều gia đình Công giáo đến nhà thờ tham dự Thánh lễ đầu năm, cầu nguyện và tạ ơn, đồng thời gửi gắm những ước nguyện về sức khỏe, bình an và thuận lợi trong năm mới.

Dù lựa chọn đi chùa hay nhà thờ, ý nghĩa quan trọng vẫn là dành một khoảng thời gian để nhìn lại năm đã qua, nuôi dưỡng lòng biết ơn và hướng đến một khởi đầu tích cực. Khi đến các địa điểm tôn giáo, nên ăn mặc lịch sự, giữ thái độ trang nghiêm và tôn trọng quy định cũng như không gian tín ngưỡng.

7. Ăn những món ăn mang ý nghĩa sum vầy và may mắn

Ẩm thực ngày Tết không chỉ để thưởng thức mà còn chứa đựng nhiều ý nghĩa văn hóa.

Tùy từng vùng miền, mâm cơm ngày đầu năm có thể xuất hiện: bánh chưng, bánh tét, xôi gấc, thịt kho, dưa hành, củ kiệu, trái cây hoặc các món ăn truyền thống của gia đình.

Bánh chưng và bánh tét gắn liền với hình ảnh ngày Tết và sự đoàn viên. Màu đỏ của xôi gấc lại thường được nhiều người liên tưởng đến may mắn. Tuy nhiên, món ăn “may mắn” nhất vẫn có thể hiểu đơn giản là món ăn giúp cả gia đình có dịp ngồi lại bên nhau trong ngày đầu năm.

8. Giữ nhà cửa sạch sẽ, gọn gàng

Một không gian sạch sẽ và gọn gàng giúp ngày đầu năm trở nên dễ chịu hơn.

Thông thường, các gia đình đã hoàn thành việc tổng vệ sinh, trang trí nhà cửa và sắp xếp bàn thờ trước giao thừa. Sang ngày mùng 1, mọi người thường chỉ duy trì sự gọn gàng thay vì thực hiện những công việc dọn dẹp lớn.

Điều này cũng liên quan đến phong tục kiêng quét nhà trong ngày đầu năm của một số gia đình. Theo quan niệm dân gian, quét rác ra khỏi nhà trong ngày mùng 1 có thể được hiểu là “quét đi tài lộc”. Dù tin hay không tin vào quan niệm này, việc hoàn thành dọn dẹp trước Tết vẫn giúp mọi người có nhiều thời gian hơn để nghỉ ngơi và sum họp trong ngày đầu năm.

9. Cho đi và làm một việc tốt

Ngày đầu năm cũng là thời điểm phù hợp để bắt đầu bằng một hành động tích cực.

Việc tốt không nhất thiết phải là điều lớn lao. Bạn có thể:

• Giúp đỡ người thân chuẩn bị bữa ăn.
• Gửi lời hỏi thăm một người lâu ngày chưa gặp.
• Tặng quà cho ông bà, cha mẹ.
• Giúp một người đang gặp khó khăn.
• Tham gia hoạt động thiện nguyện phù hợp.
• Chủ động làm hòa nếu trước đó có mâu thuẫn.

Một hành động tử tế vào ngày đầu năm không đảm bảo rằng cả năm sẽ gặp may mắn, nhưng chắc chắn có thể tạo ra một khởi đầu có ý nghĩa.

10. Đặt mục tiêu cho năm mới

Bên cạnh các phong tục truyền thống, ngày đầu năm cũng là thời điểm thích hợp để suy nghĩ về những điều bạn muốn thực hiện trong năm tới.

Thay vì đặt ra quá nhiều mục tiêu, có thể bắt đầu với một vài nhóm quan trọng như:

• Sức khỏe: tập thể dục đều đặn hơn.
• Tài chính: xây dựng quỹ tiết kiệm.
• Công việc: học thêm một kỹ năng mới.
• Gia đình: dành nhiều thời gian hơn cho người thân.
• Học tập: đọc thêm sách hoặc hoàn thành một chứng chỉ.
• Trải nghiệm: đến một địa điểm mới.

Mục tiêu càng cụ thể thì càng dễ thực hiện. Thay vì viết “năm nay sẽ sống khỏe hơn”, bạn có thể đặt mục tiêu “đi bộ ít nhất 30 phút, 4 ngày mỗi tuần”. Như vậy, ngày đầu năm không chỉ mang ý nghĩa tượng trưng mà còn trở thành điểm khởi đầu cho những thay đổi thực tế.

Ngày đầu năm mới không nên làm gì?

Bên cạnh những việc nên làm, dân gian Việt Nam cũng lưu truyền nhiều điều kiêng kỵ trong ngày đầu năm như sau:

1. Hạn chế cãi vã hoặc nói lời khó nghe

Ngày đầu năm thường được xem là dịp để giữ hòa khí. Vì vậy, nhiều gia đình tránh tranh luận gay gắt, trách móc hoặc nói những lời khiến người khác tổn thương.

Dù không có cơ sở để khẳng định một cuộc tranh cãi trong ngày mùng 1 sẽ khiến cả năm không thuận lợi, nhưng việc kiểm soát cảm xúc trong ngày sum họp vẫn có ý nghĩa rất thực tế. Tết là dịp hiếm hoi nhiều thành viên cùng trở về nhà. Một cuộc tranh cãi không cần thiết có thể khiến không khí gia đình mất vui.

2. Hạn chế làm vỡ đồ vật

Làm rơi hoặc làm vỡ bát, đĩa, cốc hay đồ dùng trong ngày đầu năm thường được nhiều gia đình xem là điều không may.

Trong quan niệm dân gian, những hình ảnh như “vỡ”, “bể” hoặc “đứt” dễ được liên tưởng đến sự chia lìa hoặc gián đoạn. Nếu chẳng may làm vỡ đồ, cũng không cần quá lo lắng. Đây chỉ là một quan niệm truyền thống, không phải dấu hiệu cho thấy một điều xấu chắc chắn sẽ xảy ra. Điều cần làm đơn giản là dọn dẹp mảnh vỡ cẩn thận để tránh gây thương tích.

3. Hạn chế vay tiền hoặc đòi nợ

Tiền bạc là một trong những chủ đề được chú ý nhiều trong ngày đầu năm.

Một số gia đình kiêng vay tiền, cho vay hoặc nhắc chuyện đòi nợ vào mùng 1 vì cho rằng điều này có thể tạo cảm giác thiếu hụt hoặc áp lực tài chính ngay từ đầu năm.

Ở góc độ ứng xử, việc tránh nhắc chuyện nợ nần trong ngày Tết cũng giúp những cuộc gặp đầu năm trở nên thoải mái hơn. Nếu có vấn đề tài chính cần xử lý, nên lựa chọn thời điểm phù hợp thay vì biến cuộc gặp đầu năm thành một cuộc trao đổi căng thẳng.

4. Một số gia đình kiêng cho lửa

Trong quan niệm truyền thống, lửa gắn với sự ấm áp, ánh sáng và sinh khí. Vì vậy, một số gia đình kiêng cho lửa trong ngày đầu năm vì cho rằng hành động này tượng trưng cho việc mang may mắn của gia đình ra ngoài.

Quan niệm này ngày nay không còn được thực hiện ở mọi gia đình. Nếu gặp trường hợp cần thiết trong sinh hoạt, không cần quá cứng nhắc. Nên xem đây là một nét phong tục hơn là một quy tắc bắt buộc.

5. Một số gia đình kiêng cho nước

Bên cạnh lửa, nước cũng xuất hiện trong nhiều quan niệm dân gian ngày Tết.

Câu nói “tiền vào như nước” khiến nước đôi khi được liên tưởng đến tài lộc. Vì vậy, một số gia đình hạn chế mang nước ra khỏi nhà hoặc cho người khác nước trong ngày đầu năm. Tương tự các kiêng kỵ khác, phong tục này không phổ biến giống nhau ở mọi vùng miền.

6. Hạn chế quét nhà hoặc đổ rác vào sáng mùng 1

Đây là một trong những kiêng kỵ ngày Tết được nhiều người biết đến nhất.

Theo quan niệm dân gian, việc quét rác ra khỏi nhà vào ngày đầu năm có thể được hiểu tượng trưng là “quét tài lộc ra ngoài”. Do đó, nhiều gia đình thường tổng vệ sinh nhà cửa trước giao thừa.

Nếu cần quét dọn vì có rác hoặc đồ ăn rơi xuống sàn, một số gia đình lựa chọn gom rác vào một góc và xử lý sau. Tuy nhiên, yếu tố vệ sinh vẫn nên được ưu tiên. Không nên vì một quan niệm dân gian mà để không gian sinh hoạt mất vệ sinh hoặc gây nguy hiểm.

7. Không nên để cảm xúc tiêu cực chi phối cả ngày

Buồn bực, khó chịu hay căng thẳng là những cảm xúc bình thường và không phải lúc nào cũng có thể chủ động tránh. Vì vậy, thay vì ép bản thân “mùng 1 nhất định phải vui”, bạn có thể đơn giản cố gắng tạo cho mình một ngày nhẹ nhàng.

Có thể dành thời gian: Nghỉ ngơi, đi dạo, trò chuyện với gia đình, gặp một người bạn, đọc sách, nghe nhạc, làm điều mình yêu thích. Tinh thần của ngày đầu năm nên là hướng tới sự tích cực chứ không phải tạo thêm áp lực rằng bản thân phải luôn vui vẻ.

8. Hạn chế nói những từ mang ý nghĩa xui rủi

Trong những cuộc trò chuyện đầu năm, nhiều người thường tránh các từ gợi đến mất mát, bệnh tật, đổ vỡ hoặc thất bại. Thay vào đó, những lời chúc và cách diễn đạt tích cực thường được ưu tiên hơn.

Thói quen này không nhất thiết xuất phát từ niềm tin rằng lời nói có thể quyết định tương lai. Đơn giản hơn, đây là cách mọi người tạo nên bầu không khí vui vẻ trong dịp năm mới.

9. Không nên làm những việc gây tổn thương người khác

Nếu phải chọn một điều thực sự đáng tránh trong ngày đầu năm thì đó có lẽ là những hành động khiến người khác tổn thương. Không chỉ mùng 1 mà trong bất kỳ ngày nào, cũng nên hạn chế: Nói lời xúc phạm, chê bai người khác, Gây áp lực về chuyện kết hôn, so sánh thu nhập, Hỏi quá sâu về chuyện riêng tư, phán xét ngoại hình, ép trẻ em biểu diễn hoặc chào hỏi khi trẻ không thoải mái.

10. Không nên quá áp lực vì những điều kiêng kỵ

Đây có lẽ là điều quan trọng nhất bởi phong tục ngày Tết là một phần đẹp của văn hóa nhưng không nên biến thành nguyên nhân gây lo lắng. Nếu vô tình quét nhà, làm vỡ một chiếc cốc hoặc mặc một màu trang phục bị cho là “không hợp”, điều đó không đồng nghĩa với việc cả năm sẽ gặp chuyện xấu.

Phong tục nên được nhìn nhận dưới góc độ: Văn hóa, gia đình, truyền thống, niềm tin cá nhân, sự tôn trọng giữa các thế hệ. Có những gia đình giữ rất nhiều phong tục truyền thống, nhưng cũng có gia đình gần như không kiêng kỵ gì. Cả hai cách đều có thể phù hợp nếu mọi người cảm thấy thoải mái và tôn trọng lựa chọn của nhau.

Một số câu hỏi thường gặp về ngày đầu năm

1. Mùng 1 Tết có nên quét nhà không?

Theo phong tục dân gian, nhiều gia đình hạn chế quét nhà hoặc đổ rác trong ngày mùng 1 vì quan niệm hành động này có thể tượng trưng cho việc quét tài lộc ra khỏi nhà.

2. Mùng 1 có nên cho tiền người khác không?

Nếu là lì xì, tặng tiền cho cha mẹ, ông bà hoặc giúp đỡ người khác thì đây vẫn là những hành động rất phổ biến trong ngày đầu năm.

3. Mùng 1 có nên vay tiền không?

Nhiều gia đình hạn chế vay tiền trong ngày đầu năm vì quan niệm rằng bắt đầu năm mới bằng việc vay mượn có thể tạo cảm giác thiếu hụt về tài chính.

4. Mùng 1 có nên cắt tóc không?

Một số người kiêng cắt tóc vào ngày đầu tháng hoặc đầu năm vì quan niệm tóc gắn với một phần của cơ thể và việc cắt bỏ có thể tượng trưng cho việc mất đi may mắn.

5. Mùng 1 có nên gội đầu không?

Tương tự việc cắt tóc, một số gia đình có quan niệm hạn chế gội đầu trong ngày đầu năm vì lo rằng việc này tượng trưng cho việc “rửa trôi” may mắn.

6. Mùng 1 có nên mua vàng không?

Không có quy tắc chung yêu cầu phải mua vàng vào mùng 1 Tết. Phong tục mua vàng cầu may thường được nhắc nhiều hơn vào ngày vía Thần Tài, tức mùng 10 tháng Giêng Âm lịch.

7. Mùng 1 có nên mua đồng hồ không?

Mùng 1 vẫn có thể mua đồng hồ bình thường nếu bạn có nhu cầu. Đồng hồ còn mang ý nghĩa về thời gian, sự khởi đầu và trân trọng từng khoảnh khắc, nên cũng có thể trở thành món quà đầu năm ý nghĩa dành cho bản thân hoặc người thân.

Kết luận

Ngày đầu năm mới là dịp để mỗi người hướng về gia đình, trân trọng những giá trị truyền thống và bắt đầu một hành trình mới với tinh thần tích cực. Những việc nên làm hay nên tránh vì thế không chỉ mang ý nghĩa phong tục mà còn nhắc chúng ta sống hòa thuận, biết ơn và tử tế hơn. Sau cùng, một năm tốt đẹp được tạo nên từ những lựa chọn tích cực được duy trì mỗi ngày.c